افتادگی مثانه یکی از مشکلات شایع در زنان، به ویژه پس از زایمان طبیعی، یائسگی یا افزایش سن است. در این وضعیت، عضلات و بافتهای نگهدارنده مثانه دچار ضعف میشوند و مثانه به سمت پایین یا داخل واژن جابهجا میشود. این مشکل نه تنها باعث ناراحتی فیزیکی میشود، بلکه میتواند بر کیفیت زندگی، روابط زناشویی و عملکرد ادراری تاثیر بگذارد. تشخیص به موقع و درمان مناسب میتواند از پیشرفت بیماری جلوگیری کند و زندگی راحتتری برای بیمار فراهم نماید.
افتادگی مثانه چیست؟
افتادگی مثانه یا سیستوسل حالتی است که در آن مثانه از جایگاه طبیعی خود خارج شده و به دیواره قدامی واژن فشار وارد میکند. این وضعیت ممکن است در موارد شدید باعث بیرونزدگی بخشی از مثانه از دهانه واژن شود. شدت افتادگی مثانه از درجه ۱ تا ۴ طبقهبندی میشود که با توجه به آن نوع درمان تعیین میگردد. افتادگی مثانه اصولا با ضعف عضلات کف لگن و بافتهای حمایتی مرتبط است.
علتهای افتادگی مثانه در زنان
افتادگی مثانه در زنان علل مختلفی دارد که در ادامه به بررسی آن ها میپردازیم:
زایمان طبیعی
زایمانهای طولانی، سخت مثل زایمان طبیعی میتوانند عضلات کف لگن را بیش از حد کشیده و ضعیف کنند، که زمینهساز افتادگی مثانه است. آسیب به عضلات و بافتهای نگهدارنده در هنگام عبور جنین از کانال زایمان میتواند بعد از چند سال باعث بروز علائم شود.
یائسگی و کاهش هورمون استروژن
کاهش تولید استروژن در دوران یائسگی باعث کاهش انعطاف پذیری و قدرت بافتهای لگنی میشود. این تغییرات هورمونی موجب میشوند نگهداری مثانه و سایر ارگانهای لگنی دشوارتر شود و خطر افتادگی افزایش یابد.
افزایش فشار داخل شکم
شرایطی مانند چاقی، سرفه مزمن، یبوست طولانیمدت و بلند کردن اجسام سنگین میتوانند فشار داخل شکم را افزایش دهند و به مرور زمان باعث افتادگی مثانه شوند. فشار مکرر روی عضلات و بافتهای نگهدارنده موجب کشیدگی و ضعف آنها میشود.
عملهای جراحی لگنی
برخی عملهای جراحی مانند هیسترکتومی ممکن است ساختارهای نگهدارنده مثانه را تحت تأثیر قرار دهند. آسیب یا تضعیف بافتهای حمایتی طی عمل جراحی میتواند باعث بروز افتادگی بعد از مدتی شود.
بیشتر بخوانید: دوران یائسگی در بانوان
علائم افتادگی مثانه
- احساس سنگینی یا فشار در ناحیه لگن
- مشکلات ادراری
- درد در ناحیه کمر و لگن
- برجستگی در دهانه واژن
درجات افتادگی مثانه
افتادگی مثانه بر اساس شدت به چهار درجه تقسیم میشود. درجه ۱ خفیف است و مثانه کمی جابهجا شده اما داخل واژن باقی میماند. درجه ۲ زمانی است که مثانه تا نزدیکی دهانه واژن پایین میآید و باعث بروز برخی علائم ادراری میشود. در درجه ۳، بخشی از مثانه از واژن بیرون زده و علائم قابل توجهتر هستند. درجه ۴ شدیدترین حالت است که تقریباً کل مثانه از واژن بیرون میزند و نیاز به درمان فوری دارد.
روشهای تشخیص افتادگی مثانه
تشخیص افتادگی مثانه با معاینه فیزیکی توسط متخصص زنان انجام میشود. پزشک با مشاهده و لمس دیواره واژن میزان افتادگی را تعیین میکند. در موارد پیچیده، تست اورودینامیک برای ارزیابی عملکرد مثانه انجام میشود و تصویربرداری با سونوگرافی یا MRI برای بررسی دقیق ساختارهای لگنی کمک میکند. تشخیص دقیق به انتخاب روش درمانی مناسب کمک میکند و از عوارض بعدی جلوگیری میکند.
درمان افتادگی مثانه
برای درمان افتادگی مثانه دو روش وجود دارد:
درمانهای غیرجراحی
تمرینات کگل به تقویت عضلات کف لگن کمک میکنند و میتوانند در مراحل خفیف افتادگی موثر باشند. استفاده از پساری واژینال نیز وسیلهای است که داخل واژن قرار میگیرد و مثانه را حمایت میکند. علاوه بر این، هورمونتراپی موضعی با استروژن میتواند در زنان یائسه انعطافپذیری و قدرت بافتهای لگنی را افزایش دهد.
درمانهای جراحی
در موارد متوسط تا شدید، درمان جراحی توصیه میشود. این جراحی شامل ترمیم دیواره قدامی واژن یا بالا کشیدن مثانه است. هدف از عمل جراحی بازگرداندن مثانه به جایگاه طبیعی و کاهش فشار روی دیواره واژن است. انتخاب نوع جراحی بر اساس شدت افتادگی، سن بیمار و وضعیت کلی سلامت انجام میشود.
بیبیشتر بخوانید: بهترین جراح فیبروم رحم در تبریز کیست؟
مراقبتهای بعد از درمان
بعد از درمان، زنان باید از بلند کردن اجسام سنگین پرهیز کنند و رژیم غذایی با فیبر کافی مصرف نمایند تا از یبوست جلوگیری شود. انجام تمرینات منظم کف لگن بسیار مهم است و پیگیری دورهای با پزشک به حفظ نتایج درمان کمک میکند. رعایت این مراقبتها احتمال عود افتادگی را کاهش میدهد و کیفیت زندگی بیمار را ارتقا میبخشد.
راههای پیشگیری از افتادگی مثانه
پیشگیری از افتادگی مثانه با سبک زندگی سالم امکانپذیر است. کنترل وزن، درمان مشکلات یبوست و سرفههای مزمن، انجام منظم تمرینات کف لگن از دوران جوانی و اجتناب از زایمانهای متعدد بدون مراقبت تخصصی، از مهمترین اقدامات پیشگیرانه هستند. پیشگیری به کاهش خطر ابتلا به افتادگی و حفظ سلامت لگن کمک میکند.
عوارض عدم درمان افتادگی مثانه
در صورت عدم درمان، افتادگی مثانه میتواند باعث عفونتهای مکرر ادراری، بیاختیاری شدید، آسیب به کلیهها و اختلال در روابط جنسی شود. این عوارض کیفیت زندگی زنان را تحت تاثیر قرار میدهند و ممکن است مشکلات روانی و اجتماعی نیز ایجاد کنند. تشخیص و درمان به موقع میتواند از بروز این عوارض جلوگیری نماید.
بیشتر بخوانید: بی اختیاری ادرار در بانوان
تاثیر افتادگی مثانه بر رابطه جنسی
زنان مبتلا ممکن است هنگام رابطه جنسی احساس درد، خشکی یا کاهش اعتمادبهنفس داشته باشند. این مشکلات باعث کاهش رضایت جنسی و نگرانیهای روانی میشوند. با درمان مناسب و تقویت عضلات کف لگن، این علائم قابل کنترل هستند و کیفیت روابط جنسی بهبود مییابد.
خلاصه مطالب …
افتادگی مثانه یک مشکل شایع اما قابل درمان در زنان است. با تشخیص زودهنگام، رعایت توصیههای پزشکی و تغییرات سبک زندگی، میتوان از پیشرفت بیماری جلوگیری کرد. آگاهی زنان از علائم و راههای پیشگیری نقش مهمی در حفظ سلامت سیستم ادراری و بهبود کیفیت زندگی دارد.
