بیمیلی جنسی خانمها مسئلهای شایع اما قابل درمان است که میتواند روی کیفیت زندگی، اعتماد به نفس و رابطه عاطفی اثر بگذارد. نکته مهم این است که میل جنسی یک پدیده «تکعلتی» نیست؛ یعنی عموما فقط یک دلیل ندارد و ترکیبی از عوامل جسمی، روانی، هورمونی و رابطهای در آن نقش دارند. راهنماهای جدید درمان «کاهش میل جنسی» یا اختلال میل جنسی کمکار (HSDD) هم دقیقا همین نگاه چندبعدی را تأیید میکنند.
بیمیلی جنسی در خانمها به چه معناست؟
بیمیلی جنسی زمانی مطرح میشود که فرد برای مدت قابلتوجهی کاهش واضح در میل یا افکار جنسی داشته باشد و این وضعیت برای خود او آزاردهنده یا همراه با ناراحتی باشد. خیلی مهم است که میل کمتر نسبت به گذشته، اگر باعث ناراحتی نشود، الزاماً «اختلال» محسوب نمیشود. تشخیص بالینی وقتی مطرح میشود که علائم حداقل چند ماه ادامه پیدا کند و به عملکرد یا رضایت فرد آسیب بزند.
تفاوت «میل کم طبیعی» با «اختلال میل»
گاهی کاهش میل به دلیل خستگی، استرس کوتاهمدت یا تغییرات مقطعی زندگی است و بعد از مدتی برطرف میشود. اما اگر کاهش میل پایدار باشد، حس شرم یا اضطراب ایجاد کند یا رابطه را دچار مشکل کند، بهتر است بررسی تخصصی انجام شود.
بیشتر بدانید: تزریق چربی به واژن چگونه انجام میشود؟
علتهای بیمیلی جنسی در زنان
بیمیلی جنسی در زنان نتیجه یک «زنجیره علتها» است، نه یک عامل واحد. به همین دلیل درمان موفق هم باید چندوجهی باشد.
علتهای جسمی و پزشکی
برخی بیماریها یا مشکلات بدنی میتوانند میل جنسی را پایین بیاورند؛ مثل کمکاری تیروئید، دیابت، کمخونی شدید، دردهای مزمن، اختلالات خواب و خستگی طولانی. همچنین درد هنگام رابطه (به علت خشکی واژن یا واژینیسموس) باعث میشود بدن به طور طبیعی از رابطه دوری کند.
علتهای هورمونی
کاهش استروژن در یائسگی، پس از زایمان یا در دوران شیردهی میتواند باعث خشکی، درد و افت میل شود. برخی خانمها در دوران پیشیائسگی هم نوسانات هورمونی تجربه میکنند که میل جنسی را تغییر میدهد. در گروهی از زنان، کاهش آندروژنها (مثل تستوسترون) نیز نقش دارد.
علتهای روانی و هیجانی
افسردگی، اضطراب، استرس شغلی یا خانوادگی، عزتنفس پایین و تصویر بدنی منفی (نارضایتی از بدن بعد از زایمان یا تغییر وزن) میتوانند میل جنسی را بهطور جدی کم کنند. در این حالت، حتی اگر بدن آماده باشد، ذهن همراهی نمیکند.
علتهای رابطهای و محیطی
کیفیت رابطه عاطفی، تعارضهای حلنشده، نبود صمیمیت، احساس نادیده گرفته شدن یا تجربه رابطههای مکانیکی و بدون گفتوگو، از مهمترین علتها هستند. بیمیلی جنسی در خیلی از زنان بیشتر یک پیام از رابطه است تا یک مشکل صرفا جسمی.
داروها و سبک زندگی
بعضی داروها مثل برخی ضدافسردگیها (بهخصوص SSRIها)، داروهای فشار خون یا آرامبخشها میتوانند میل را کاهش دهند. مصرف سیگار، الکل زیاد، کمتحرکی و کمبود خواب هم اثر مستقیم روی میل و پاسخ جنسی دارند.
تشخیص بیمیلی جنسی چگونه انجام میشود؟
تشخیص دقیق، نصف درمان است. در رویکردهای جدید، پزشک یا درمانگر ابتدا یک گفتوگوی کامل درباره وضعیت جسمی، روانی و رابطهای انجام میدهد. گاهی از پرسشنامههای استاندارد مثل DSDS یا FSFI برای سنجش میل و میزان ناراحتی کمک گرفته میشود. آزمایشها فقط وقتی لازماند که پزشک به علت هورمونی یا بیماری زمینهای شک داشته باشد.
چرا خوددرمانی اشتباه است؟
خیلی از خانمها بدون بررسی علت، سراغ مکملها یا توصیههای شبکههای اجتماعی میروند. اگر علت اصلی رابطهای یا روانی باشد، این روشها نهتنها جواب نمیدهد، بلکه احساس شکست و ناامیدی را افزایش میدهد.
بیشتر بدانید: دلیل بوی بد واژن چیست؟
درمان بیمیلی جنسی خانمها؛ رویکردهای علمی و اثربخش
درمان مؤثر ترکیبی است و بر اساس علت اصلی انتخاب میشود. راهنماهای تخصصی هم تأکید میکنند که باید با مدل «زیستی ـ روانی ـ اجتماعی» پیش رفت.
1- درمانهای روانشناختی و جنسی
در بسیاری از زنان، اولین و مهمترین خط درمان، درمانهای روانشناختی است. روشهایی مثل درمان شناختی ـ رفتاری (CBT)، آموزش مهارتهای جنسی، درمان مبتنی بر ذهنآگاهی (Mindfulness) و در صورت نیاز زوجدرمانی، میتوانند میل را به شکل پایدار بهبود دهند. این درمانها به کاهش اضطراب عملکردی، افزایش آگاهی بدنی و بازسازی صمیمیت کمک میکنند.
زوجدرمانی چرا مهم است؟
اگر ریشه بیمیلی در تنشهای رابطهای باشد، درمان فردی بهتنهایی کافی نیست. زوجدرمانی به گفتوگو درباره نیازها، بازسازی اعتماد و ایجاد تجربههای جنسی سالمتر کمک میکند.
2- درمان علتهای جسمی و درد هنگام رابطه
اگر خشکی واژن، التهاب، عفونت یا درد هنگام رابطه وجود داشته باشد، باید اول آن درمان شود. درمان خشکی میتواند شامل لوبریکانتهای مناسب، مرطوبکنندههای واژینال و در یائسگی استروژن واژینال کمدوز باشد. وقتی درد کم شود، بدن دوباره رابطه را «امن» و لذتبخش تجربه میکند و میل طبیعیتر برمیگردد.
3- تنظیم داروهای کاهشدهنده میل
اگر دارویی باعث کاهش میل شده باشد، پزشک ممکن است آن را تغییر دهد یا جایگزین کند. برای مثال در برخی موارد، تغییر نوع ضدافسردگی یا اضافه شدن داروهایی مثل بوپروپیون میتواند میل را بهتر کند. این کار باید فقط با نظر پزشک انجام شود.
4- درمانهای هورمونی
برای زنان یائسه یا دارای کمبود هورمونی، درمانهای هورمونی هدفمند میتواند مؤثر باشد. تستوسترون ترانس درمال در برخی زنان پس از یائسگی با تشخیص HSDD میتواند میل را بهتر کند، اما باید با دوز دقیق، آزمایشهای پایه و پایش منظم انجام شود و خودسرانه توصیه نمیشود. در بسیاری از کشورها این درمان «آفلیبل» است و فقط برای گروه مشخصی پیشنهاد میشود.
استروژن و یائسگی
اگر افت میل همراه با خشکی و درد ناشی از یائسگی باشد، استروژن موضعی (واژینال) میتواند بهطور غیرمستقیم میل را بالا ببرد؛ چون راحتی و لذت را برمیگرداند.
5- داروهای اختصاصی افزایش میل
برای بخشی از زنان پیش از یائسگی که HSDD دارند، برخی داروهای خاص مثل فلیبانسرین یا برملانوتاید ممکن است در شرایط مشخص تجویز شوند. این داروها فقط برای گروههای خاص مناسباند، عوارض و محدودیت دارند (مثلا فلیبانسرین با الکل تداخل جدی دارد)، و حتما باید زیر نظر پزشک استفاده شوند.
راهکارهای سبک زندگی برای افزایش میل جنسی زنان
در کنار درمانهای تخصصی، تغییرات ساده اما پیوسته در سبک زندگی میتواند اثر قابل توجهی داشته باشد.
خواب، ورزش و تغذیه
کمخوابی و خستگی مزمن از دشمنان اصلی میل جنسیاند. ورزش منظم، بهبود جریان خون و افزایش اعتماد به نفس را به همراه دارد و در بسیاری از مطالعات با افزایش میل جنسی مرتبط است. تغذیه متعادل و کنترل قند خون هم نقش حمایتکننده دارد.
کاهش استرس و مراقبت از روان
مدیریت استرس با تکنیکهایی مثل تنفس، مدیتیشن یا مشاوره روانشناختی، ذهن را برای تجربه لذت آمادهتر میکند. اگر افسردگی یا اضطراب وجود دارد، درمان آنها اصولا به تنهایی میل را بهتر میکند.
بهبود تصویر بدنی
خیلی از زنان وقتی احساس جذابیت یا امنیت بدنی ندارند، میلشان افت میکند. رسیدگی به بدن، جراحی های زیبایی واژن مانند لابیاپلاستی یا واژینوپلاستی ، انتخاب لباس راحت و حس خوب، و کار روی پذیرش بدن میتواند کمک بزرگی باشد.
نقش آموزش و گفتوگو در درمان بیمیلی جنسی
یکی از دلایل پنهان بیمیلی، نداشتن شناخت از بدن و نیازهای جنسی خود است. آموزش جنسی معتبر (نه اطلاعات پراکنده فضای مجازی) به شناخت تحریکها، زمانبندی مناسب و مهارتهای ارتباطی کمک میکند. گفتوگوی محترمانه با شریک جنسی درباره خواستهها و مرزها، بسیاری از سوءتفاهمها را حل میکند و میل را زندهتر میسازد.
چه زمانی باید به متخصص زنان یا سکستراپیست مراجعه کرد؟
اگر کاهش میل بیش از چند ماه ادامه داشته و برای خودتان ناراحت کننده شده، یا اگر رابطه عاطفیتان را تحتتأثیر قرار داده، مراجعه به متخصص زنان، روانپزشک یا سکستراپیست منطقی است. همچنین اگر درد، خشکی شدید، خونریزی غیرعادی یا علائم عفونت دارید، حتما ارزیابی پزشکی لازم است.
خلاصه مطالب …
درمان بیمیلی جنسی خانمها یک مسیر کاملا قابلحل است، به شرطی که علت واقعی پیدا شود. میل جنسی تحت تأثیر بدن، ذهن، رابطه و سبک زندگی است؛ بنابراین درمان هم باید ترکیبی باشد: از اصلاح مشکلات جسمی و هورمونی گرفته تا رواندرمانی، زوجدرمانی و تغییر عادتهای روزمره. مهمترین پیام این است که بیمیلی جنسی «عیب» یا «نقص شخصیتی» نیست؛ یک مسئله انسانی و پزشکی است که با کمک درست، بهبود پیدا میکند
