شماره تماس: 35549255-041

ساعت کاری : شنبه تا چهارشنبه از ساعت 17:00 تا 20:00

دکتر کلارا منظمی » بارداری و زایمان » زایمان سزارین؛ تاریخچه، مراقبت ها تا انواع روش های بی دردی
۱۵ دقیقه
زایمان سزارین

زایمان سزارین؛ تاریخچه، مراقبت ها تا انواع روش های بی دردی

آنچه می خوانید...

یکی از دغدغه های زنان باردار زمانی که تصمیم به انجام زایمان سزارین می گیرند این است که بیهوشی عمومی بهتر است یا بی حسی نخاعی؟ در اکثر موارد واهمه و هراس نابجای در مورد بی حسی و حتی بیهوشی وجود دارد.

عمل-زایمان-سزارین

انواع روش های زایمان سزارین بدون درد

زایمان سزارین به دو روش بدون درد انجام می شود، که عبارت است از: بیهوشی عمومی و دیگری بی حسی نخاعی یا موضعی می باشد.

بی حسی نخاعی یا موضعی

زایمان سزارین با بی حسی نخاعی بدین صورت است که متخصص بیهوشی، داروی بی حسی را از طریق سوزن بسیار باریک از فاصله بین دو مهره کمری وارد فضای نخاعی و مایع نخاعی می کند و بعد از تزریق دارو سوزن خارج می شود.

بی حسی موضعی به سرعت اتفاق می افتد و به طور معمول به مدت یک تا دو ساعت بعد از پایان زایمان ادامه خواهد داشت.

زایمان سزارین با بی حسی نخاعی

مزایای زایمان بدون درد با بی حسی موضعی

زایمان سزارین بدون درد با بی حسی موضعی دارای مزیت های می باشد که عبارت است از:

وضعیت جنین

داروی بیهوشی به جنین نمی رسد و نوزادانی که با بی حسی نخاعی متولد می شوند، به طور معمول درجه هوشیاری بالایی دارند، سرحال بوده و وضعیت تنفسی بهتری خواهند داشت.

هوشیاری مادر

بیمار آگاه و بیدار است و می تواند اولین فردی باشد که صدای گریه نوزاد خود را می شنود و او را در آغوش بگیرد، حتی می تواند شیردهی انجام دهد. این مزیت از لحاظ روحی برای مادر بسیار خوب است و سبب جمع شدن رحم و کاهش میزان خونریزی می شود.

شایان ذکر است که این مورد از مهمترین مزیت های زایمان با بی حسی نخاعی باشد که مادر بیدار است و در پروسه زایمان و متولد شدن نوزاد کاملا خود را تدخیل می داند.

احساس درد و ناراحتی

سومین مزیت زایمان سزارین با بی حسی نخاعی این است که درد پس از زایمان در این افراد بسیار کمتر احساس خواهد شد.

اثرات بی حسی نخاعی به مدت یک تا دو ساعت ادامه دارد و در این فاصله زمانی بیمار به بخش منتقل می شود و طبق دستورات جراح مسکن های لازم برای بیمار تجویز می شود. زمانی که هنوز اثرات بی حسی کاملا پایان نیافته است، داروهای تجویزی اثرات خود را نشان می دهند و در نتیجه بیمار درد بسیار کمی را احساس خواهد کرد.

در صورتی که زایمان سزارین با بیهوشی عمومی بیمار بلافاصله قبل از انتقال به بخش پس از عمل بیدار می شود و درد ناحیه عمل را به صورت ناگهانی و به یک باره تجریه می کند.
میزان خونریزی

زایمان بدون درد از طریق بی حسی موضعی با کاهش میزان خونریزی حین زایمان و پس از عمل همراه خواهد بود. بدین علت که برخی داروهای بیهوشی که مورد استفاده قرار می گیرند با عوارضی همچون افزایش خونریزی و شل شدن عضلات رحم است و به دلیل آنکه این موارد با بی حسی انجام نمی شود، جمع شدن و انقباض رحم پس از زایمان بسیار بهتر انجام می شود و میزان خونریزی بسیار کاهش می یابد.

عوارض زایمان بدون درد با بی حسی نخاعی

زایمان سزارین بدون درد با بی حسی نخاعی دارای چند عارضه می باشد که عبارت است از:

کمر درد

درد موضعی در ناحیه کمر که این عامل کاملا بسته به مهارت متخصص بیهوشی می باشد.

سردرد

سردرد پس از زایمان سزارین که در 24 ساعت اول اتفاق می افتد و تنها با یک پیشگیری ساده قابل جلوگیری است و در این زمان بیمار بایستی در حالت خوابیده استراحت نماید مگر زمان های که تصمیم دارد به نوزاد خود شیر دهد بهتر است که در حالت درازکش باشد و از یک بالشت کوتاهی برای زیر سر خود استفاده کند و از مایعات کافی بنوشد. در صورتی که این موارد را رعایت نماید، میزان سردرد بسیار کاهش می یابد.

افت فشارخون و تهوع

ممکن است افت فشارخون و احساس تهوع حین عمل ایجاد شود که این از عوارض طبیعی بی حسی نخاعی است و با انجام اقدامات لازم توسط تیم بیهوشی کنترل می شود.

کمردرد ناشی از بی حسی نخاعی

کمردرد های ناشی از بی حسی نخاعی به دو گروه تقسیم بندی می شوند، که عبارت است از:

  • حالت موضعی و کمردردهای موقت ناشی از ورود سوزن به ناحیه کمر
  • کمردردهای غیر مرتبط با ورود سوزن

کمردرد ناشی از بیحسی نخاعی

کمردردهای ناشی از ورود سوزن

کمردردهای ناشی از ورود سوزن کاملا مرتبط با مهارت متخصص بیهوشی می باشد و این درد با تعداد دفعات ورود سوزن ارتباط مستقیمی دارد. به طور معمول درد ناشی از سوزن محدود شونده است و طی مدت زمان کوتاهی به طور ناخودآگاه بهبود پیدا می کند.

به طور معمول استفاده از کمپرس گرم در ناحیه تزریق و مسکن های معمولی سبب تسریع در روند بهبود می شود.

کمردردهای غیر مرتبط با ورود سوزن

این نوع کمردردها اصولا به وضعیت مادر بستگی دارد و حتی در زایمان های طبیعی دیده می شود و ارتباطی با بی حسی نخواهد داشت.

 از علل این نوع کمردردها می توان به سن کم مادر، سابقه مشکلات کمری، درشت بودن جنین، بالا بودن وزن مادر، عدم انجام ورزش های مناسب در طول دوران بارداری و بی تحریک بودن های طولانی مدت

در چه مواردی نمی توانیم از بی حسی نخاعی استفاده کنیم؟

  • وضعیت های اورژانسی

گاها پیش می آید با توجه به شرایط بیمار بیهوشی عمومی برای او مناسب خواهد بود. مهمترین این موارد، وضعیت های اورژانسی می باشد که جان نوزاد در خطر است و به دلایلی مانند خونریزی شدید مادر یا افت قند جنین فرصتی برای انجام بی حسی نداریم و بایستی به سرعت با انجام بیهوشی عمومی جنین را به دنیا آوریم.

  • در مواردی که مادر با افزایش فشار خون یا پره اکلامپسی مواجه باشد.
  • در صورت ابتلا به اختلالت ستون مهره ها که امکان تزریق نخاعی وجود نداشته باشد.
  • عدم رضایت مادر جهت بی حسی موضعی

بیهوشی عمومی

زایمان سزارین با بیهوشی عمومی بدین صورت است که مادر توسط داروهای وریدی و گاها استنشاقی بیهوش می شود و بلافاصله پس از عمل، به بیهوشی خاتمه داده خواهد شد و بیمار بیدار می شود.

زایمان سزارین با بیهوشی عمومی

تاریخچه زایمان سزارین

ریشه واژه سزارین مبهم است و در این زمینه سه توضیح به شرح زیر داده شده است.

براساس افسانه ها جولیو سزار با این روش به دنیا آمده است و این عمل به همین دلیل سزارین نامیده شده است. بر چند دلیل این فرضیه تضعیف می شود، در ابتدا اینکه مادر جولیز سزار تا سال های متمادی پس از تولد او در صدسال قبل از میلاد مسیح زندگی می کرد و می دانیم تا قبل از قرن 17 میلادی این عمل تقریبا در تمامی موارد کشنده بوده است.

دومین مسئله این است که تا قبل از قرون وسطا هیچ یک از مولفان پزشکی انجام عمل سزارین را بر روی هیچ یک از افراد زنده و بر روی اجساد گزارش نکرده اند.

دومین توضیح در خصوص زایمان سزارین این است که نام این از یک قانون رومی که در قرن هشتم قبل از میلاد وضع گردیده منشا گرفته است. در این قانون چنین آمده است که اگر زنی در چند هفته آخر بارداری جان خود را از دست بدهد به امید حفظ جان کودک این عمل بر روی مادر صورت می گیرد.

این قانون پادشاهی بعدا در دوره سلطه امپراطوران سزار قانون سزاری یا لک سزار نام گرفت و خود این عمل، عمل سزارین نامیده شده است.

سومین توضیح در این زمینه چنین است که واژه سزارین در مقطعی از قرون وسطی از فعلی به نام برش دادن یا توکات مشتق شده است. این توضیح منطقی تر به نظر می رسد اما کاملا مشخص نیست که چه زمانی از این واژه برای عمل مذکور استفاده شده است.

شیوع و وضعیت فعلی زایمان سزارین

براساس تحقیقات بدست آمده، از سال 1970 تا 2007 میزان زایمان سزارین از چهار و نیم درصد تمام زایمان ها به 38 درصد تمام زایمان ها رسید.

این افزایش به صورت صعودی ادامه پیدا کرد، البته این آمار شاید مربوط به کشور ایران نباشد اما همان طور که مشاهده می کنید زایمان سزارین در کشور ایران طی 50 سال گذشته به نحو قابل توجه ای افزایش پیدا کرده است.

اما دلایل افزایش آمار انجام زایمان سزارین به صورت مختصر بدین ترتیب است؛

زنان کودکان کمتری را به دنیا می آورد در نتیجه درصد بیشتری از این زایمان مربوط به زنان شکم اول هستند که احتمال زایمان سزارین در آن ها بیشتر است.

دومین عامل این است که میانگین سنی مادران در حال افزایش است و در زنان مسن به ویژه زنان مسنی که زایمان برای اولین بار راتجربه می کنند، احتمال زایمان سزارین بیشتر است.

سومین مورد این است که امروزه در فرآیند زایمان و قبل از آن مانیتورینگ یا پایش الکترونیک جنین در سطح گسترده استفاده می شود و این باعث افزایش تشخیص دیسترس های جنین یا تغییرات ضربانات قلب جنین می شود که در حالت عادی هیچ اهمیتی ندارد ولی در بیمارستان باعث افزایش نگرانی و افزایش درصد انجام زایمان سزارین به علت پیشرفت غیرطبیعی زایمان می شود.

چهارمین علت بدین ترتیب است که جنین های دارای نمایش معیوب و بریج در گذشته به صورت طبیعی به دنیا می آمدند ولی امروزه به خاطر ترس از آسیب های زایمانی جنین، سزارین تقریبا به صورت صد در صد در جنین های بریج انجام می شود.

میزان زایمان با فورسپس و وکیوم به نحوه قابل توجه ای کاهش پیدا کرده است.

شیوع چاقی به نحوی چشم گیر در حال افزایش و چاقی احتمال عمل زایمان سزارین را افزایش می دهد.

مهمترین دلیل این است که میزان درخواست شخصی زنان به انجام زایمان سزارین افزایش پیدا کرده است که دلایل متعددی دارد اما از مهمترین علت آن ترس از زایمان طبیعی و عدم آگاهی از خطرات و مضرات سزارین می باشد.

علل سزارین

  • نامتناسب بودن سایز لگن و جنین
  • عضوی به غیر از سر نزدیک به کانال زایمان که شامل پاها، پهلو یا شانه جنین می باشد.
  • دیسترس جنین که در طی فرآیند زایمان ضربانات قلب جنین دچار تغییر می شود و احتمال به خطر افتادن جنین با زایمان طبیعی وجود دارد و از شایعترین دلایل دیسترس جنینی، کاهش مایع آمینوتیک، فشار بر بند ناف و دلایل ناشناخته می باشد.
  • دوقلویی یا چندقلویی
  • سابقه سزارین قبلی
  • سزارین به درخواست مادر و به دلیل ترس از زایمان طبیعی است که در اکثر مراکز انجام می شود.

زایمان-سزارین-پسر

آمادگی های قبل از زایمان سزارین

زنان در طول دوران بارداری تحت کنترل و انجام آزمایشات مربوط به کم خونی و سلامت عمومی بدن قرار می گیرند.

همچنین در این دوران گروه خونی مادر مشخص می شود و در صورت وجود بیماری سیستمیک آن بیماری مشخص و اقدامات لازم تعیین می شود.

ولی قبل از زایمان سزارین وضعیت کم خونی بیمار بایستی مجدد بررسی شود و در صورت آنکه احتمال خونریزی حین سزارین وجود داشته باشد مانند احتمال چسبندگی جفت در زایمان های سزارین قبلی، انجام ذخیره خون قبل از عمل ضروری است و بهتر خون مورد نیاز آماده و در بیمارستان موجود باشد.

در سزارین های غیر اورژانس بیمار بایستی به مدت هشت ساعت قبل از عمل ناشتا باشد.

موردی که بسیار سوال می شود لزوم زدن سوند مثانه قبل از عمل می باشد. در سال های گذشته تقریبا صد در صد زایمان های سزارین با زدن سوند انجام می گردید اما در حال حاضر مگر در موارد خاص که احتمال مواردی مانند چسبندگی مثانه، خونریزی شدید و مشکلات جفتی را داشته باشیم نیازی به زدن سوند مثانه نیست و بیمار بلافاصله قبل از عمل مثانه خود را تخلیه می کند که این به مهارت جراح هم بستگی دارد که بتواند بدون سوند مثانه موقعیت مثانه را تشخیص دهد و اتفاق خاصی برای مثانه در این صورت نخواهد افتاد.

چگونگی انجام زایمان سزارین بدون درد

زایمان سزارین با یک برش هشت تا ده سانتی متری بر روی پوست انجام می شود، مدت زمان کلی عمل بین ۳۰ تا ۴۵ دقیقه به طول می انجامد، که این زمان بستگی به عواملی مانند جثه مادر، چسبندگی های قبلی و مهارت و دقت جراح دارد. قبل از انجام زایمان سزارین به مادر در مورد نحوه بیهوشی یا بی حسی موضعی به مادر باردار توضیح داده می شود.

در حال حاضر اکثر سزارین ها توسط بی حسی موضعی انجام می شود. زایمان سزارین کاملا یک روش بدون درد است و هر نوع بی دردی یا بی حسی که انجام شود، مادر باردار هیچ احساسی از درد نخواهد داشت ولی انتخاب روش بی دردی با توجه به شرایط مادر، نوزاد و نظر متخصص بیهوشی است.

در روش بیهوشی عمومی میزان ماده بیهوشی که به مادر و متعاقبا به جنین وارد می شود، می تواند بالا باشد و سبب گردد نوزادانی که از مادران بیهوش متولد می شوند دیرتر گریه کنند و درجه آپگار پایین تری داشته باشند. بالعکس در بی حسی موضعی به دلیل آنکه مقدار بیهوشی کمتر است و مادر کاملا هوشیار می باشد، می تواند اولین ارتباط با نوزاد خود را برقرار کند حتی می تواند بلافاصله پس از زایمان اولین شیردهی را داشته باشد که این امر سبب می گردد که سرعت جریان شیر در سینه زودتر اتفاق افتد و رحم بیشتر منقبض گردد، همچنین میزان خونریزی بعد از زایمان به طور قابل توجهی در این مادران کمتر است.

چنانچه مادر مضطرب باشد در همان زمان می توانیم از داروهای آرامبخش و خواب آور به مادر تزریق کنیم که تا انتهای فرآیند سزارین به خواب رود و متوجه وقایع اطراف خود نشود. البته در مواردی که مادر بسیار مضطرب است و به هیچ عنوان نمی‌توانند وقایع اطراف را تحمل کند می‌توانیم از بیهوشی استفاده نماییم. همچنین در مواردی مانند فشار خون های بالای مادر یا پره اکلامپسی شدید که انجام بی حسی خطرناک است می توانیم از بیهوشی استفاده نماییم.

مراقبت های بعد از زایمان سزارین

مراقبت های بعد از زایمان سزارین در بیمارستان و منزل متفاوت است. برای آگاهی بیشتر از توصیه های پزشک متخصص زنان در تبریز  پس از زایمان سزارین به ادامه مطلب بپردازید.

مراقبت های بعد از زایمان سزارین در بیمارستان

بعد از اتمام عمل سزارین بیمارستان حدود ۳۰ دقیقه تا یک ساعت در قسمت ریکاوری اتاق عمل تحت نظر خواهد بود و پس از آن به بخش منتقل می شود. اقدامات لازم بعد از سزارین شامل موارد ذیل می باشد.

کنترل علائم حیاتی، کنترل میزان خونریزی و جمع شدن رحم می باشد. کنترل احساس درد بدین صورت است که، برای کنترل درد از مسکن های بی ضرر استفاده می شود، در صورت پایین بودن آستانه درد بیمار می توانیم از پمپ های بی دردی استفاده نمود.

لازم به ذکر است که در روش بی حسی نخاعی حدود یک و نیم تا دو ساعت از پایان سزارین هنوز بی دردی به طور کامل از بین نرفته است و در این فاصله بیمار به بخش می شود و استفاده از مسکن ها شروع می‌شود که این باعث کاهش بسیار قابل توجه احساس درد توسط مادر در مقایسه با روش بیهوشی عمومی خواهد شد.

بیمار ۶ ساعت بعد از عمل بایستی راه رود که این امر به کمک پرسنل مجرب بیمارستان انجام می‌گیرد و کمک زیادی در تسریع روند بهبودی خواهد داشت. نوشیدن مایعات و غذاهای سبک ۶ ساعت بعد از عمل خواهد بود و در صورتی که کار کرد شکم به صورت طبیعی وجود داشته باشد در ۲۴ ساعت بعد از عمل ترخیص انجام می شود.

مراقبت های بعداز سزارین در منزل

مراقبت های بعد از سزارین در منزل بسیار حائز اهمیت است که این موارد عبارت است از:

زایمان-سزارین-آتیلا

پانسمان زخم

امروز از چسب های ضد آب استفاده می شود که بیمار می تواند بلافاصله بعد از رسیدن به منزل استحمام نماید و بعد از سه روز چسب ضدآب برداشته می شود و پس از آن دیگر نیازی به پانسمان زخم نخواهد بود و بیمار می تواند با آب و شامپو کودک ناحیه اسکار جراحی را شست و شو دهد. استحمام به صورت روزانه در صورت تمایل بلامانع است.

استفاده از کمربند یا گن

در صورت بزرگی شکم بهتر است از کمربند یا گن های مخصوص پس از زایمان که باعث بالا نگه داشتن شکم می شود، استفاده نمود تا سطح بخیه ها آزاد بماند و عفونت رخ ندهد.

رژیم غذایی بعد از سزارین

توصیه می شود از مصرف غذاهای پرچرب و سنگین و نیز غذاهای نفاخ خودداری شود. از مایعات و مواد غذایی سرشار فیبر مانند میوه و سبزیجات بیشتر استفاده شود. در صورت ابتلا به یبوست که با رژیم غذایی بهبود پیدا نمی کند بایستی از ملین های بی ضرر طبق تجویز متخصص زنان و زایمان استفاده نمود.

داشتن تحرک

داشتن حرکت مداوم لازم است. با تحرک بسیار سرعت روند بهبودی بیشتر خواهد بود و مادر بایستی کارهای شخصی و شیردهی نوزاد را به صورت مستقل انجام دهد.

در صورت مواجه به چه علائمی بهتر است به متخصص زنان مراجعه نمود؟

پس از زایمان سزارین در صورت داشتن هر یک از علائم ذیل بهتر است بدون اتلاف وقت به پزشک خود مراجعه نمایید.

  • تب
  • قرمزی
  • تورم
  • ترشح از محل بخیه
  • خونریزی زیاد همراه با دفع لخته بزرگ
  • درد پستان ها به همراه تب

کلام پایانی 

در نهایت متخصص زنان بهتر است در جلسه آخر که بیمار را برای انجام سزارین به بیمارستان معرفی می کند در مورد این روش ها، مزایا و عوارض هر کدام توضیحات کافی را بدهد و بیمار با آگاهی بالایی نسبت به هر کدام از این روش ها وارد اتاق عمل شود که این باعث کاهش استرس مادر و نتیجه مطلوب و مناسب از جانب مادر و پزشک خواهد شد.

دکتر کلارا منظمی

جراح و متخصص زنان ، زایمان، نازایی و زیبایی زنان
دکتر کلارا منظمی موفق به گذراندن دوره مقدماتی و تکمیلی لاپاراسکوپی شده اند و در دوران خدمت خود تاکنون بیش از شش هزار جراحی انجام داده اند که شامل انواع جراحی های زنان از جمله هیسترکتومی، برداشتن توده های شکم و تخمدان، بارداری های عارضه دار، زایمان سزارین و طبیعی می باشد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *